Słówko tygodnia – „konstytucyjny kontra konstytucjonalny”

konstytucyjny kontra konstytucjonalny

Trudne słówko tygodnia: konstytucyjny kontra konstytucjonalny

konstytucyjny kontra konstytucjonalny

W ubiegłorocznym konkursie na słowo roku, organizowanym przez Uniwersytet Warszawski, bezapelacyjnie wygrało słowo „konstytucja”, zajmując pierwsze miejsce zarówno w ocenie jury, jak i w plebiscycie internetowym. Choć wyboru tego nie da się nie powiązać z wydarzeniami politycznymi, my spróbujemy przyjrzeć się zarówno zwycięskiemu rzeczownikowi, jak i pochodzącym od niego przymiotnikom w sposób stricte bezstronny, ograniczony do problemów językowych.

Konstytucja (od łac. constituo – urządzać, ustanawiać, regulować) to oczywiście przede wszystkim ustawa zasadnicza, określająca ustrój państwa, sposób zorganizowania, kompetencje i metody powoływania jego najważniejszych organów oraz prawa, wolności i obowiązki obywateli. Jako taka, konstytucja zajmuje zatem naczelne miejsce w systemie źródeł prawa – żadne akty nie mogą być z nią sprzeczne.

Termin „konstytucja” funkcjonuje jednak nie tylko jako pojęcie prawnicze. W naukach biologicznych przez konstytucję rozumiemy: „budowę ciała, strukturę organizmu; także zespół cech fizycznych, morfologicznych i czynnościowych charakteryzujących pewien typ osobnika i sposób jego reagowania na wpływ otoczenia”.

Zgodnie z tymi definicjami czynimy rozróżnienie pomiędzy przymiotnikami z dzisiejszej pary. Określenie „konstytucyjny” dotyczy wyłącznie konstytucji jako aktu prawnego, zaś określenie „konstytucjonalny” – budowy organizmu. Językoznawcy wyjaśniają przy tym, że nie ma logicznego uzasadnienia dla stosowania tego czy innego przyrostka. Część przyrostków jest bardziej produktywna; często też decyduje to, czy w polszczyźnie istnieją już określenia analogiczne. Innymi słowy, nie da się wydedukować – co potwierdza dzisiejsza para przymiotników – do jakiego znaczenia odnosi się przymiotnik.

Dla utrwalenia, przykłady zastosowania: „Kto publicznie znieważa lub poniża konstytucyjny organ Rzeczypospolitej Polskiej, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2”; „Nazwiska kandydatów do Trybunału Konstytucyjnego, a nie oczekiwanych ministrów w nowym rządzie, stały się tematem nowego tygodnia”; „Konstytucjonalna hipotonia jest dość częstym zjawiskiem. Szacuje się, że niskie ciśnienie – niedociśnienie występuje u co najmniej kilku procent ludzi”; „Konstytucjonalizm w psychologii to teoria, która wiąże cechy osobowości, temperament i charakter człowieka z właściwościami budowy jego ciała”.

Poradnik języka polskiego!

Zdobądź zbiorcze zestawienie słówek tygodnia wraz z objaśnieniem i poszerzaj swoją wiedzę z języka polskiego.

Wypełnij formularz, aby otrzymać link do poradnika na adres e-mail:

    Dane osobowe będą przetwarzane zgodnie polityką prywatności
    Skrivanek sp. z o.o.

    Poradnik języka polskiego

    Posty powiązane

    Privacy Preferences
    When you visit our website, it may store information through your browser from specific services, usually in form of cookies. Here you can change your privacy preferences. Please note that blocking some types of cookies may impact your experience on our website and the services we offer.