Słówko tygodnia – „uniwersum kontra uniwersał”

uniwersum kontra uniwersał

Trudne słówko: uniwersum kontra uniwersał

uniwersum kontra uniwersał

Uniwersum to inaczej wszechświat – wszystko to, co współistnieje ze sobą w czasie i przestrzeni. W znaczeniu przenośnym to po prostu środowisko, w którym żyje, działa i myśli człowiek. W związku z dyskursem przez uniwersum rozumieć zaś będziemy zbiór elementów i klas logicznych stanowiących punkt odniesienia w procesie wydawania sądów lub rozumowania.

Uniwersał w historycznej Polsce oznaczał dokument lub akt wystosowywany przez władze świeckie bądź kościelne, mający szczególne znaczenie i dotyczący ważnych wydarzeń, w tym z obszaru gospodarki, wojskowości, czy spraw wyznaniowych, taki jak proklamacja, odezwa, list – szczególnie publicznie ogłaszany list królewski lub rozporządzenie. „[Król Jan] Kazimierz już 20 listopada 1655 r. wydał uniwersał wzywający do walki ze Szwedami”.

W kontekście dzisiejszej pary nie można zapomnieć także o filozoficznym pojęciu uniwersaliów (inaczej powszechników) oznaczającym to, co jest, i to, co znaleźć możemy w wielu różnych jednostkowych rzeczach – por. tzw. spór o uniwersalia. W języku ogólnym uniwersaliami określimy również po prostu rzeczy najważniejsze. W tym samym kontekście funkcjonuje przymiotnik „uniwersalny” – powszechny i ogólny („prawdy uniwersalne”) wraz z dodatkowymi znaczeniami: wszechstronny, nadający się do wszystkiego (uniwersalna metoda, uniwersalne lekarstwo (panaceum)), a także rzeczownik uniwersalizm.

W ogólnym sensie słowo to będzie synonimem powszechności bądź wszechstronności: „Wiadomo, że nie wszystkie państwa chcą uznać uniwersalizm praw człowieka, w tym szczególnie prawa do życia i wolności”; „Cechuje go uniwersalizm (albo uniwersalność!). Nominalnie ustawiany jako napastnik, w razie potrzeby spełnia obowiązki obronne”.

Idąc dalej, w kierunku węższych znaczeń, warto jeszcze wiedzieć, że w teologii uniwersalizm to doktryna, zgodnie z którą wszyscy ludzie dostąpią ostatecznie zbawienia („Stary Testament zmaga się z pogodzeniem ekskluzywizmu, jakim było wybranie jednego narodu, z którego wyszedł obiecany Mesjasz, i uniwersalizmu, który miał nieść orędzie zbawienia wszystkim ludom i narodom”), a w etyce – teoria stawiająca najwyżej w hierarchii dobro ogółu, uznawane za wartość nadrzędną w stosunku do interesów jednostki.

Posty powiązane

Privacy Preferences
When you visit our website, it may store information through your browser from specific services, usually in form of cookies. Here you can change your privacy preferences. Please note that blocking some types of cookies may impact your experience on our website and the services we offer.