Słówko tygodnia – „purysta kontra purytanin”

purysta kontra purytanin

Trudne słówko: purysta kontra purytanin

purysta kontra purytanin

Tym razem nieco o czystości (od łac. puritas). Jednak nie o przysłowiowym „myciu rączek” i higienie osobistej, ale o dbałości o poprawność, rozumianą jako swego rodzaju „czystość” właśnie. Purystą nazwiemy zwolennika puryzmu, czyli osobę dbającą – aż do przesady – o językową nieskazitelność. Purysta będzie więc np. zwalczał wszelkie obcojęzyczne zapożyczenia (obecnie głównie wszechobecne anglicyzmy). Wówczas będzie to tzw. puryzm narodowy – postawa mająca sens w sytuacji rzeczywistego zagrożenia języka, np. w czasach zaborów.

Purysta może jednak także „bronić” języka z pozycji konserwatywnej, uznając, że język to tradycja wymagająca ochrony (puryzm tradycjonalistyczny) lub żywić przekonanie, że czystość języka jest w stanie zapewnić tylko stosowanie form używanych przez inteligencję (puryzm elitarny). Każdy zapewne również natknął się kiedyś na purystę egocentrycznego – osobę, która uważa się za lingwistyczną alfę i omegę, znawcę wszelkich norm i form.

Nie można jednak zapomnieć, że puryzm to nie tylko rygoryzm w podejściu do języka, ale także – choć jest to znaczenie daleko mniej popularne – o architektoniczną czystość zabytków. Taki purysta będzie dążył do tego, aby restaurowanym zabytkom zapewnić stylistyczną jednolitość: wszystkie nawarstwienia, tj. elementy późniejsze w stosunku do wersji pierwotnej powinny zostać usunięte. Purystami nazywano również artystów reprezentujących inne dziedziny sztuki, opowiadających się ogólnie za prostotą (czystością) i geometrycznością formy przedmiotów.

Purytanin w sensie historycznym to zwolennik purytanizmu – ważnego ruchu społeczno-religijnego o charakterze reformatorskim, mającego swoje korzenie w XVI w. Anglii. To właśnie purytanie byli pierwszymi angielskimi kolonistami, którzy w roku 1620 przybyli do Stanów Zjednoczonych, aby tam bez przeszkód żyć według swoich surowych zasad moralnych. Według tradycji to właśnie oni jako pierwsi obchodzili tak popularne dziś w Stanach Święto Dziękczynienia. W dzisiejszym, potocznym rozumieniu purytaninem będzie osoba kierująca się bardzo surowymi zasadami moralności, bezwzględnie sądząca siebie i innych w obszarze obyczajowości.

Posty powiązane

Privacy Preferences
When you visit our website, it may store information through your browser from specific services, usually in form of cookies. Here you can change your privacy preferences. Please note that blocking some types of cookies may impact your experience on our website and the services we offer.