Słówko tygodnia – “transkrypcja kontra transliteracja”

Niewiele chyba dotychczas pojawiło się tu słów tak bogatych znaczeniowo jak transkrypcja. Jest to bowiem pojęcie znane zarówno genetykom, jak i muzykom, nie mówiąc już o językoznawcach. Zasadniczo w każdym przypadku chodzić nam będzie o swoiste przepisywanie informacji. Bez wgłębiania się w szczegóły powiedzmy, że w genetyce będzie to proces odczytu i tłumaczenia informacji zawartej w DNA na RNA. W muzyce jest łatwiej. Tu pod pojęciem transkrypcji (łac. „trancriptio” – przepisywanie) rozumiemy opracowanie utworu w taki sposób, że można go wykonywać np. na innym instrumencie, albo innym głosem – przy czym transkrypcją będzie zarówno sam proces, jak i jego finalny efekt. „Utwór z kolekcji transkrypcji utworów klasycznych na saksofon z akompaniamentem fortepianu”. Jeśli z kolei pomyślimy o trzecim obszarze znaczeniowym, to każdemu, kto kiedykolwiek uczył się języka obcego przychodzi do głowy określenie „transkrypcja fonetyczna”. I słusznie. Transkrypcja w tym przypadku to zapis brzmienia (głosek) za pomocą specjalnego międzynarodowego alfabetu, który pomaga nam poznawać sposób wymowy poszczególnych słów. Warto przy tym podkreślić, że nie chodzi tu o zastępowanie liter na zasadzie „jeden do jednego”. Czasem grupa liter transkrybowana jest jako jeden znak – odpowiednik głoski, jaką reprezentują, czasem na odwrót. Jeśli jednak z kolei odwołamy się do rynku usług językowych, to warto pamiętać, że tu przez usługi transkrypcji rozumiemy coś innego niż zapisywanie głosek za pomocą umówionych uniwersalnych symboli graficznych. W tym przypadku chodzi o spisywanie – tekstu nagrań różnego rodzaju (wywiadów, przebiegu posiedzeń, notatek z dyktafonów) i z różnych nośników. Czym jest zatem transliteracja? W tym przypadku mamy na myśli przepisywanie/zapisywanie tekstu napisanego w jednym języku za pomocą odpowiedników liter, przy czym zawsze jeden znak jednego alfabetu oddawany będzie – w ramach danego sytemu transliteracji – zawsze tym samym znakiem drugiego alfabetu. Najlepszym przykładem będzie tu transliteracja alfabetu rosyjskiego: вода — voda.