W kontekście pisania i tłumaczenia tekstów, zwłaszcza urzędowych i firmowych, które mają trafić do masowego odbiorcy, coraz częściej spotykamy się z pojęciem prostego języka. Eksperci i zwolennicy idei upraszczania komunikacji publicznej z całego świata zachęcają, żeby go stosować; niekiedy jest to nawet wymagane.
Zanim przejdziemy do rozmowy o komponowaniu oryginalnego tekstu czy też dokonywaniu tłumaczenia treści według zasad prostego języka, musimy jednak na wstępie rozjaśnić samo pojęcie plain language.
SPIS TREŚCI
Czym jest prosty język (plain language)?
Nasze pierwsze skojarzenia ze słowem „prosty” mogą być stosunkowo negatywne. Prosty, czyli gorszej jakości? Mniej poważny? Niestosowny?
Wręcz przeciwnie! Stosowanie prostego języka podczas komponowania wypowiedzi ma swoje przeznaczenie. Przede wszystkim tekst stworzony w taki sposób jest przystępny dla masowego odbiorcy i łatwiejszy do zrozumienia. Treść zapisana prostym językiem nie priorytetyzuje elokwencji, stylu artystycznego bądź specjalistycznego, a charakteryzuje się prostotą, lecz wciąż zachowuje standardową gramatykę i słownictwo.
Warto zaznaczyć, że prosty język jest stosowany podczas przekładu tekstów użytkowych, nie literackich. Uproszczenie treści pozycji literackich poprzez rezygnację z patosu, usunięcie czy też przekształcenie artystycznych środków stylistycznych w powszechniejsze sformułowania doprowadziłoby do obniżenia wartości artystycznej dzieła. Przeprowadzając zatem dalszą analizę prostego języka, miejmy na uwadze, że rozmawiamy stricte o tekstach użytkowych.
Prosty język nie oznacza jednak, że zasadniczo będzie on gorszej jakości. „Prosty” nie jest bowiem synonimem słowa „prostacki”. Kiedy zastosujemy ten język w wypowiedzi, nie obrazimy inteligencji naszego rozmówcy. Upraszczając informację, podkreślimy, że zależy nam na zwiększeniu jej dostępności. W pewnych sytuacjach nadmierna zawiłość komunikatu, przesadne nasycenie wypowiedzi środkami stylistycznymi czy też nadużywanie słownictwa specjalistycznego w komunikacji mogą być uznane za brak szacunku i intencjonalne utrudnienie rozszyfrowania kluczowej informacji. Prosty język nie jest jednak pojęciem synonimicznym z językiem potocznym. Priorytetem pierwszego jest ułatwienie dostępu do informacji z zachowaniem odpowiedniego stylu wypowiedzi. Powszechnie jest on stosowany między innymi podczas przekładu specjalistycznej treści urzędowej, która nie może być oficjalnie przekazywana nieformalnym językiem potocznym.
Należy mieć na względzie, że „prosty język” różni się od „łatwego języka”:
- prosty jest kierowany do osób niepochodzących z konkretnych środowisk specjalistycznych, lecz w dalszym ciągu charakteryzuje się powszechną formą stylistyczną,
- łatwy natomiast jest językiem uproszczonym, przeznaczonym dla osób z zaburzeniami poznawczymi, odznacza się przewagą zdań pojedynczych i bardzo prostym słownictwem.
Prosty język, czyli skrócenie oryginalnego komunikatu?
Wbrew pozorom tłumaczenie treści według zasad prostego języka nie zawsze doprowadzi do skrócenia początkowej wypowiedzi. Prosty język nie stawia bowiem na zaoszczędzenie czasu czytelnika poprzez pominięcie na pozór nieistotnych akapitów w celu dotarcia do clou treści. Tłumaczenie komunikatu w prostym języku będzie czasem wymagało rozwinięcia oryginalnej wypowiedzi, doprecyzowania skomplikowanych pojęć czy, najprościej rzecz ujmując, uzupełnienia początkowej myśli o niezbędny kontekst, zwłaszcza podczas opracowywania treści dokumentów specjalistycznych czy oficjalnych. Tym samym otrzymany przekład może znacznie wydłużyć się w stosunku do jego początkowej wersji. Co więcej, gdy mowa o tłumaczeniu międzyjęzykowym, tzn. z jednego języka naturalnego na inny, przetłumaczona treść może zostać wydłużona lub skrócona względem oryginału (zachowując niemalże identyczną strukturę) z powodu zróżnicowanej stylistyki oraz sposobu formułowania komunikatów bezpośrednich w obu językach.
Zasady prostego języka i proces tłumaczenia
1. Skoncentrowanie się na odbiorcy
Przy tworzeniu treści oraz jej tłumaczeniu według zasad plain language należy wziąć pod uwagę docelową grupę odbiorców, do których tekst jest kierowany.
Osoba zawodowo zajmująca się przekładem na pewnym etapie swojej kariery wybiera zakres specjalizacji, w których najlepiej odnajduje się podczas opracowywania treści. Przekładając zaś tekst branżowy według zasad prostego języka, tłumacz musi mieć na uwadze, że pojęcia specjalistyczne często nie będą zrozumiałe dla masowego odbiorcy. Powinien on zatem rozpoznać wyrazy należące do słownictwa środowiskowego czy też branżowego i zamienić je na powszechniejsze, obiegowe odpowiedniki lub, jeśli w języku docelowym nie występują bezpośrednie synonimy, rozwinąć skomplikowane pojęcia o informacje kontekstowe. Przekładając bowiem tekst branżowy na prosty język, tłumacz ma obowiązek sprawienia, że opracowywany komunikat będzie zrozumiały dla szerokiego grona czytelników.
2. Jasność wypowiedzi
Nawiązując do wyżej wymienionej konieczności zrozumienia docelowego odbiorcy, trzeba też wskazać, że autor i tłumacz powinni zrezygnować ze słownictwa żargonowego, podniosłego języka oraz zawiłych struktur zdaniowych. Głównym celem prostego języka jest bowiem klarowność komunikatu. Obecność słownictwa specjalistycznego będzie zatem wymagała od tłumacza objaśnienia wszystkich terminów w taki sposób, aby mogły one zostać zrozumiane przez masowego odbiorcę.
3. Zwięzłość komunikatu
Nie w każdej sytuacji, lecz stosunkowo często, prosty język powinien być zwięzły. Jeśli dana informacja może być przedstawiona prostszym i krótszym szykiem zdaniowym, warto się do tego zastosować. Ta wskazówka będzie szczególnie istotna przy tworzeniu tekstów, które przede wszystkim mają przykuć uwagę masowego odbiorcy. Jeśli tworzymy treść na stronę internetową zajmującą się działalnością usługową, trzeba wziąć pod uwagę, że osobie oferującej konkretny serwis będzie zależeć na zwięzłym przekazaniu informacji o dostępnych usługach czy produktach. Potencjalny klient, przytłoczony ilością informacji, może zrezygnować z czytania zbyt długich akapitów informacyjnych, co będzie skutkowało zniechęceniem do zakupu produktu czy też do skorzystania z oferowanej usługi.
4. Użyteczność treści
Gdy tworzymy tekst skierowany do masowego odbiorcy, zależy nam przede wszystkim na dokładnym przekazaniu informacji w taki sposób, aby każdy czytelnik mógł z niej skorzystać. Prosty język powinien więc przekazać użyteczne informacje tak, aby nie pozostawiały wątpliwości w umysłach odbiorców.
Budowa komunikatu według zasad prostego języka
Wiemy już, czym powinien charakteryzować się tekst zapisany prostym językiem. Pochylmy się zatem nad konstrukcją wypowiedzi zaliczanej do plain language.
- Kluczowe informacje powinny zostać zawarte na samym początku tekstu. W taki sposób już na wstępie poinformujemy czytelnika o głównym przesłaniu komunikatu. Należy zachować logiczność wypowiedzi. Treść powinna mieć właściwy schemat argumentacyjny.
- Warto podzielić tekst na logiczne i stosunkowo krótkie fragmenty ułatwiające zapoznanie się z treścią.
- W celu zachowania czytelnej formy skuteczne będzie pogrubianie informacyjnych nagłówków oraz wyodrębnianie najważniejszych fragmentów z tekstu właściwego.
- Dla uatrakcyjnienia tekstu warto, o ile to możliwe, uzupełnić go tabelami, wykresami i diagramami obrazującymi przedstawiane dane statystyczne (jeśli takie występują w treści).
Przykłady wykorzystania prostego języka w komunikacji
Nie każda wypowiedź potrzebuje użycia wyszukanego słownictwa. Kiedy treść przekazywana jest prostym językiem, jej autorowi zależy przede wszystkim na klarownym przekazaniu informacji czytelnikowi.
Prosty język powszechnie znajduje się w publikacjach masowych, artykułach internetowych, czasopismach oraz ofertach usługowych. Posiada on jednak zastosowanie w zasadzie w każdej dziedzinie życia, od edukacji, gdzie przekazywanie nowych informacji jest kluczowe dla dalszej nauki i rozwoju, przez dokumentację zdrowotną, wszelkiego rodzaju instrukcje, aż po zapisy urzędowe i prawne. Celem prostego języka jest wprowadzenie inkluzywnej komunikacji oraz ułatwienie wszystkim dotarcia do ogólnodostępnej dokumentacji.
Mimo iż pojęcie plain language jest stosunkowo nowe, biura tłumaczeń oferują już usługi przekładu treści na prosty język, gdyż eliminacja barier komunikacyjnych jest kluczowa dla międzybranżowego i powszechnego przepływu informacji.
Prosty język koncentruje się na masowym odbiorcy. Może mieć zastosowanie w każdej dziedzinie życia. Pozwala na szybsze zrozumienie i łatwiejszy dostęp do informacji zawartych w tekstach użytkowych. Jego najważniejszym celem jest uproszczenie komunikatu w taki sposób, aby nie pozostawiał wątpliwości w umysłach czytelników. Zastosowanie zasad prostego języka w tworzeniu i przekładzie treści gwarantuje płynny przepływ informacji podczas komunikacji międzybranżowej i międzypokoleniowej. Prosty język nie jest językiem potocznym, gdyż stawia na klarowność wypowiedzi, a nie na komunikację nieformalną.
Potrzebujesz przekształcić swój tekst w taki sposób, aby był on napisany prostym językiem? Zapraszamy do kontaktu! Nasi specjaliści od plain language z pewnością będą mogli Ci pomóc.
